در شماره 18 «فیلم امروز» (شهریور 1401)، در یادداشتی درباره «قصیده گاو سفید» ساخته بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم، تلاش کرده‌ام از زاویه بینارشته‌ای به این فیلم نگاه کنم.

ابتدا با نظریه «قفس آهنین» ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی، توضیح داده‌ام که کنش و رفتار فردی‌ رضا (قاضی پرونده) در حمایت از مینا و همه کارهای حوزه شخصی و خصوصی‌اش زیر ذره‌بین بالادستی‌ها است. برای سیستمی که بر پایه ایدئولوژی بنا شده، مهم این است که چرا او به‌عنوان یک قاضی و بخشی از این ساختار با یک زن نامحرم در رفت‌وآمد است، چرا شب را در خانه او گذرانده و الخ. همه این‌ها یعنی او به‌عنوان بخش کوچکی از یک سیستم، درون یک محفظه شیشه‌ای است و مدام رصد می‌شود.

سپس از منظر نظریه «ساختار و عاملیت» آنتونیو گرامشی، جامعه‌شناس ایتالیایی، توضیح داده ام که رضا در ساختار و سیستم معیوبی گرفتار است که عاملیت فردی اش کار چندانی از پیش نمی‌برد.

در بخش دیگری از این مطلب می‌خوانید:

«سکانس مسموم کردن رضا با شیر، سکانس مناقشه‌برانگیزی است. واکنش رضا نسبت به این شیر بی‌هنگامِ وسط شام، جوری است که می‌داند داستان چیست. کمی از آن را می‌نوشد و با این‌که از طعم و مزه‌اش می‌فهمد ماجرا چیست، تأمل می‌کند تا واکنش زن را ببیند. اما بعد انگار سرنوشت محتوم درونی‌اش را می‌پذیرد و به‌عنوان کیفر و بادافره خطای بی‌برگشت، سقراط‌وار جام زهر را سر می‌کشد. حتی لیوانش را ظریف و نامحسوس به نشانه سلامتی بلند می‌کند و می‌گوید: «عجب جشنی شد امشب!»

این‌جا هم می‌شود ضمن نوعی ارجاع درون‌متنی، نوعی ارجاع برون‌متنی از جنس مذهبی برای فیلم قائل شد که با توجه به نگاه سمبولیک فیلم‌سازان، خیلی دور از ذهن نیست. حداقل دو تن از امامان شیعه یعنی امام حسن (ع) و امام جواد (ع) هم به دست همسران‌شان مسموم شده‌اند. انتقام مینا در حقیقت کیفر و بادافره آتش درونی رضا است و نوع برخورد رضا در طول فیلم نشان می‌دهد که خودش هم تمایلی ندارد از این آتش درونی بگریزد.»

خوش‌حال می‌شوم مطلب کامل را در شماره 18 «فیلم امروز» بخوانید.

1401/6/5

.

▪ مطالب من را همراه با عکس یا ویدئو در اینستاگرام یا کانال تلگرام من ببینید:

Tlgrm.me/jabertavazoee

Instagram.com/jabber_tavazoee